Zeewierteelt heeft de toekomst

Volgens Aalt Dijkhuizen, voorzitter van de Raad van bestuur van Wageningen Universiteit, moet de landbouw in Nederland verder intensiveren om bij te dragen aan de stijgende vraag naar voedsel. We moeten immers voldoen aan een morele opdracht om meer mensen te voeden en er ligt een kans voor de Nederlandse economie in een van de groeimarkten van de toekomst, zo meent Dijkhuizen. Gewoontegetrouw denkt vrijwel iedereen daarbij aan productie op het land, en zijn er nog maar weinigen die daarbij ook kijken naar de de mogelijkheden die de zee biedt: naast landbouw kunnen we ook denken aan teelt op zee. Bijvoorbeeld aan de teelt van zeewier. Eén van die mensen is Willem Brandenburg, de man achter Nederlands eerste zeeboerderij. Hij is een van de organisatoren en spreker op het Seagriculture congres dat op 18 en 19 september in Zeeland plaatsvindt. In een gepassioneerd pleidooi wijst hij op de mogelijkheid om op zee op volstrekt ecologisch verantwoorde wijze grote hoeveelheden hoogwaardig eiwit te produceren. Zeeteelt heeft kans van slagen als we van het begin af aan rekening houden met de keten, waarin het gaat om valorisatie, we vooral kijken naar de productkwaliteit en duurzaamheid zo centraal mogelijk stellen.

Kennis over zeewier
“Zeewier wordt al eeuwenlang door kustbewoners gebruikt: als voedsel, als bindmiddel in levensmiddelen (E401-407; alginaten, agar), als meststof en ook voor de suikerproductie. Dat geldt niet alleen voor diverse landen in Zuidoost Azië, waar meer dan 90% van de productiemarkt zit,maar ook voor Ierland, en vroeger ook voor Nederland. Er is in landen om ons heen, zoals Noorwegen, Denemarken, Duitsland, Frankrijk en Groot Brittannië veel kennis over de verschillende aspecten van de zeewierteelt, bijvoorbeeld over het uitgangsmateriaal. Tijdens het Seagriculture congres belichten we alle facetten van landbouw op zee. Uniek daarbij is de inbreng van Nederland, omdat we er hier ook op een landbouwkundige wijze naar kijken: hoe zorg je voor een optimale benutting van voedingsstoffen en een kwalitatief hoogwaardig product? Want als je de kwaliteit voorop stelt, dan komt de commodity vanzelf”.

Wat is een hoogwaardig product?
“Je moet uitgaan van de valorisatiepyramide: Eerst kijken naar de bestanddelen met de hoogste toegevoegde waarde. Het is ons vooral te doen om hoogwaardige eiwitten. Die kunnen een belangrijke bijdrage vormen aan de voedselvoorziening. Daarnaast kun je zeewier gebruiken als bron van emulgatoren en meervoudig onverzadigde vetzuren (PUFA’s).”

Hoeveel kun je dan produceren?
“Je moet verder bedenken dat je op zee in drie dimensies kunt denken als je slim gebruik maakt van  de variatie in mechanismen in fotosynthese. Naast de groenwieren, die alleen tot op beperkte diepte groeien, kun je ook gebruik maken van bruin- en roodwieren. Dankzij extra fotoreceptoren kunnen laatstgenoemden ook op grotere diepte nog gebruik maken van fotosynthese. Als je alle nutriënten netjes en in voldoende mate beschikbaar kunt maken het mogelijk is om zo’n 20-25 ton droge stof per hectare per jaar te oogsten. Daarvan bestaat zo’n 4 - 6 ton uit eiwit. Als we uitgaan van een oppervlak van 50 km2, dan hebben we het dus over ongeveer 30.000 ton eiwit. Daarnaast oogst je ongeveer 6.000 ton PUFA’s, verschillende pigmenten, antioxidanten, spore-elementen en, niet te vergeten, 60.000 ton koolhydraten. Die kun je gebruiken als energiebron, maar ook voor de productie van allerlei duurzame koolstofverbindingen.”

Verstoor je niet het ecologisch evenwicht als je met zeewierteelt aan de gang gaat?
“Integendeel, als je het goed doet denk ik dat je de zeewierteelt zelfs een bijdrage kunt laten leveren aan het herstel van beschadigde ecosystemen. De zee fungeert nu als sink voor stikstof en kooldioxide. Die kunnen we benutten voor zeewierproductie.  Daarbij maken we alleen gebruik van zeewiersoorten die hier spontaan voorkomen. Omdat je gebruik maakt van een zout water omgeving Verder willen we kijken of je zeewierboerderijen zodanig kunt situeren en inrichten dat ze een positieve bijdrage leveren aan de biodiversiteit. Zo vinden we in onze proefopstelling in de Oosterschelde veel jonge visjes tussen het zeewier. Kennelijk vormt het een goede schuilplaats en zou je er refugia voor ecosystemen mee kunnen ontwikkelen. Je zou ook kunnen kijken of je zeewierschermen zou kunnen gebruiken om kwetsbare ecologische ecosystemen als koralen te bufferen wat betreft nutriënten en zuurgraad.
Je hebt het dan wel over grootschalige operaties op zee, waarbij je ook weer aan duurzame combinaties kunt denken met andere economische activiteiten. Zo hebben hebben Plant Research International en de Animal Science Group van de WUR met ECN zeven jaar geleden een studie verricht naar de haalbaarheid van grootschalige teelt van zeewier te combineren met off-shore windparken in de Noordzee. Het grote voordeel daarvan is dat je gebruik kunt maken van een gemeenschappelijke infrastructuur.
Tenslotte kun je ook kijken of zeewierboerderijen een bijdrage kunnen leveren aan het dempen van golfamplitudes, en daarmee een bijdrage kunnen leveren aan de veiligheid.”

Waarvoor is meer onderzoek nodig?
“Als we manieren kunnen vinden om de capaciteit van zeewieren om fotonen (lichtdeeltjes) in te vangen te verbeteren, dan zouden we de opbrengst van zeewierteelt systemen nog verder kunnen vergroten. Verder doen we onderzoek naar de nutriëntenbenutting en teeltsystemen waarbij we touwen in het water hangen, waaraan de wieren zich kunnen hechten. EOS LT doet onderzoek naar bioraffinageconcepten gericht op een optimale benutting van zeewieren die in de Noordzee groeien. Samen met het Landbouw Economisch Instituut kijken we naar de kosten en de economische haalbaarheid en IMARES Maritiem doet onderzoek naar de ecologische effecten. Voor al dat onderzoek maken we onder meer gebruik van de mogelijkheden die het BioSolar Cells programma ons biedt (en verder???). Daarnaast kijken we uiteraard ook naar mogelijkheden binnen Europese onderzoeksprogramma’s.”

Heeft zeewierteelt de toekomst?
“ Wat mij betreft zeker. Niet alleen vanwege het duurzaamheidsverhaal, maar ook omdat ik denk dat het jonge mensen aanspreekt. Al moet er dan wel wat meer aandacht komen voor dit soort innovatieve ideeën in het onderwijs en zou er eigenlijk een opleiding ‘zeebouw’ moeten komen. Als ik het wat meer filosofisch benader, dan zou ik het prachtig vinden als het idee van zeewierteelt een bijdrage kan leveren aan het herwaarderen van het begrip ‘zee’.“

Doorzoek de website